AYKIRI HIZARLA ODUN KESME YARIŞMASI

(  S  U  N  U  Ş  - 4 - )

                         Doğu Karadeniz’in vahşi coğrafyasında yer alan Arhavi’de yöremizin diğer yerleşim bölgelerinde ki gibi gür ormanların çevrelediği 314 kilometre karelik sahada kurulmuştur. İlçe merkezinin hemen dışındaki köyler ve mezralar ağaçlarla kaplıdır. Ağaç, tüm Karadeniz’de olduğu gibi Arhavi’de vazgeçilmez varlıkların başında gelmektedir. Bizler her şeyimizi, evimizi, köprümüzü, değirmenimizi, bu engin yaşamsal alanımızdaki tüm gereksinimlerimizi ağaçtan sağladığımızın bilincindeyiz. Kısaca ağaca sevdalıyız biz.

                         Tabi hal böyle olunca da ısınma ve yemek pişirme işindeki ateşi de ağaçtan, odundan elde etmişiz. Yaz-kış köylerimizde odunu yakacak olarak kullanan Arhavilinin bu günlerde Orman Muhafaza Memurundan köşe bucak kaçmasının dışında pek sorunu yoktur. Arhavililer, dikiminden on yıl sonra tomruk olabilecek kadar hızlı büyüyen, kalıp tahtasından başka hiçbir işe yaramayan kızılağacın korunmaya alınıp, dikiminden 30 sene sonra ürün verebilen, ağzımızın tadı, şeker hastalığının ilacı, demir elmayla birlikte dalkıran armudu ve nice meyve ağacının kesilmesine seyirci kalınmasını hiç anlayamamışlardır. Bize öyle geliyor ki; Orman işletmesi Müdürlüğü, vatandaşa uyguladığı tedbirlerle kızılağacı korumaya zorlarken Ziraat Müdürlüğü’ne frikikten sallamıştır. Kısaca; kızılağacın himaye edilmesi sonucunda ziraat’ın de ilgisizliği ile birleşince maşallah memlekette yenecek yöresel meyve kalmamıştır.

                       Lazların thomu diye adlandırdıkları bu ağaç; çıplak, kendiliğinden herhangi bir şekilde kazınmış topraktan fışkırırcasına çıkar, diğer yapraklı ağaçlar çeşidinde olduğu gibi fide halinde dikimine gerek yoktur. 10 yıl içerisinde büyüyüp, tomruk olabilecek iriliğe erişen kızılağacını bizler çoğunlukla yakacak olarak kullanırız.

                         Sakallı kızılağaç son yıllarda sanayide yeni-yeni önem kazanmaya başlamıştır. Yakacak odun olmasının dışında, fırınlanarak mobilya sanayisine materyal olmuştur. Böylece imal edilen mobilyaların iç mekânlarında masif malzeme olarak kullanılarak fayda sağlanmıştır. Bunların dışında bilinen ise inşaat sektörüne kalıp kerestesi olmasıdır.   

                      Ama asıl işlevsel kimliği yakacak odun oluşudur. Erken büyümesi de halkımızın pek işine gelmektedir. Biz Arhavililer var olduğumuz tarihten beri bu ağaç türü ile birlikteyiz. Adeta et ile tırnak gibiyiz. Biz bu enteresanı festivalimize konu olarak alıyoruz. Çünkü: her yıl onu kesmek, dağdan taşımak, aykırı hızarlarla parçalara bölmek, bölüneni kırmak, kırılanı taşıyıp, odunluğa istif etmek gibi imeceler yapıyoruz. Yahu, ormancıya da ne oluyor, bizim aramıza niçin giriyor? Kızılağaç bizim kültürümüz, canımız, ciğerimiz, ölsek bile ondan ayrılamıyoruz.

-       Palavramı?

-       Siz öyle sanın. Yalanım varsa Hamza Hoca’ya sorun. Mezarlıktaki *mesfaapu, *vağlahti *do *vasağlahti hangi ağaçtandır, ona sorun…

 *Mesfaapu:

 Mezar içinde cesedin üzerine toprak gelmemesi için 10 cm eninde çapraz döşenen sıralaç tahtası.

*Vağlahti:

 Mezarın baş tarafını belirleyen dikme başlık (mezar taşı) 

                                               *Do         : Ve, ile… 

*Vasağlahti:

 Mezarın ayakucu tarafındaki, baş tarafa göre daha kısa olan dikme, ayaklık 

                                                                                                                                                                                           Hazırlayan: Ali İmdat ÖZÇAKMAK  

 Halk Kütüphanesi Müdürü

Fes. Kül. Et. Kom. Bşk.

    AYKIRI HIZARLA ODUN KESME YARIŞMASI Zaruri Araç ve Gereçler:

 1.        2 adet odun koyma sehpası (Eşek)

2.        2 adet bilenmiş aykırı hızar

3.        2 adet yük taşıma sepeti (Kalati)

4.        1 adet kantar (Baskül)

5.        1 adet düdük

6.        Kâğıt-kalem

7.        2 adet 40 cm uzunlukta ölçü çıta

8.        200 Kg kızılağaç odunu

                                                                                                            YARIŞMA ŞEKLİ VE KURALLARI      

                    Kura çekimi ile birlikte gruplar eşleşirler. Eşleşen iki grup arasındaki müsabaka hakemin düdüğü ile saate karşı başlar. Yarışmacılar verilen ölçü nispetinde tomrukları kesme mecburiyetindeler. Ölçüden daha büyük kesim yapan yarışmacılar diskalifiye edilirler. Ayrıca Kütüğün en son parçası tartıya katılmaz. Kesilip yere düşen odun anında yerden alınarak ileride belirlenen mesafedeki sepete götürülüp, koyulur.

           Süre bitiminde kesim tamamlanmış olur. Kesilen odunlar sepetle getirilerek kantar da tartılır. Böylece grupların ikili yarışmaları ile eliminasyonlar yapılır. En ağır odun kesimi yapanın 1. 2. ve 3. belli olur. Dereceye girenlere hediyeleri verilir.